Κεΐβη η πέντανδρος (ή καπόκ)

(ύψος, φυλλόταξη, σχήμα φύλλου, ριζικό σύστημα)

Φυλλοβόλο δέντρο που έχει την δυνατότητα να φτάσει μέχρι τα 70 μέτρα σε ύψος, αν και συνήθως αποκτά τελικό ύψος 30 μέτρων περίπου. Έχει λείο και αγκαθωτό κορμό, γκρι – μπεζ χρώματος, με κυλινδρικό σχήμα, διάμετρο 1-3 μέτρα και κόμη σφαιρική έως πυραμιδοειδή. Τα φύλλα διατάσσονται κατ’ εναλλαγή, είναι έμμισχα και σύν-θετα, παλαμοειδή, με 5-9 επιμήκη άνισα φυλλάρια. Το ριζικό σύστημα του δέντρου αναπτύσσεται σε μικρό βά-θος, ενώ πολλές ρίζες εκφύονται από τον κορμό του δέντρου και εκτείνονται ανώγεια, σταθεροποιώντας το υπό συνθήκες ισχυρών ανέμων.

(περίοδος άνθησης, άνθη, σπέρματα)

Μόνοικο είδος με ερμαφρόδιτα άνθη με υποκίτρινο ή ροζ χρώμα που εμφανίζονται σε ομάδες, προτού φυτρώ-σουν τα φύλλα. Για το συγκεκριμένο είδος, η άνθιση είναι μια διαδικασία που δεν πραγματοποιείται κάθε χρόνο, καθώς μπορεί να μην παραχθούν άνθη για 5-10 χρόνια. Η περίοδος της άνθισης, ανάλογα με τη γεωγραφική το-ποθεσία, μπορεί να διαρκεί από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο. Μετά τη γονιμοποίηση παράγονται ξυλώδεις κά-ψες μήκους 15 εκατοστών, με την καθεμία να περιέχει σπέρματα που περιβάλλονται από μια ινώδη δομή, μείγμα λιγνίνης και κυτταρίνης. Η δομή αυτή αποτελεί το kapok, από το οποίο έχει πάρει την κοινή του ονομασία το είδος.

Η άνθιση πραγματοποιείται όσο το δέντρο δεν έχει φύλλωμα. Το γεγονός αυτό επιτρέπει στις νυχτερίδες την πρόσβαση στα άνθη, οι οποίες τα προσεγγίζουν με σκοπό να τραφούν με το νέκταρ, ωστόσο λειτουργούν παράλ-ληλα ως επικονιαστές του είδους.

Η πρώτη επίσημη περιγραφή του είδους έγινε το 1753 από τον Κάρολο Λινναίο, ο οποίος το ονόμασε Bombax pentadrum, ωστόσο το 1791 ο Gaertner το μετέφερε στο γένος Ceiba. Σύμφωνα με απολιθώματα που έχουν βρε-θεί, το είδος υπάρχει στη Δυτική Αφρική εδώ και χιλιάδες χρόνια. Η ονομασία του γένους Ceiba προέρχεται από ιθαγενείς γλώσσες της Κεντρικής Αμερικής, ενώ το ειδικό επίθετο pentandra αναφέρεται στους πέντε στήμονες του άνθους. Πιθανολογείται ότι η μεταφορά του από την Αμερική στην Αφρική πραγματοποιήθηκε δια μέσου της θαλάσσης, καθώς οι καρποί επιπλέουν στο νερό. Το Ceiba pentandra αποτελεί ιερό σύμβολο για τον πολιτισμό τον Μάγια, όπου θεωρείται από την αρχαιότητα ως το “Πρώτο Δέντρο”. Μάλιστα, για τους Μάγια, η Ceiba pentandra (γνωστή ως Yaxché) ήταν ιερό κοσμικό δέντρο. Πίστευαν ότι οι ρίζες του αποτελούσαν σύνδεση με τον Κάτω Κόσμο, ο κορμός με τον κόσμο των ανθρώπων, ενώ το φύλλωμά του με τον Ουρανό και τους θεούς. Αποτελεί εθνικό σύμβολο της Γουατεμάλα, του Πουέρτο Ρίκο και της Ισημερινής Γουινέας.

Από τα σπέρματα του είδους απομονώνεται ένα εύοσμο έλαιο, πλούσιο σε λιπαρά οξέα, το οποίο αξιοποιείται για την παραγωγή σαπουνιών και βιοντίζελ! Οι ίνες kapok, ελαφριές, υδρόφοβες και πλωτές, χρησιμοποιούνται για γέμισμα μαξιλαριών, στρωμάτων και σωσιβίων, αλλά και ως μονωτικό υλικό, αν και πλέον έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από άλλα, συνθετικά υλικά. Το ξύλο, αν και ελαφρύ, αξιοποιείται στην κατασκευή κανό, μου-σικών οργάνων, σκευών και ως καύσιμη ύλη. Στην παραδοσιακή ιατρική, τα φύλλα του χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση πυρετού, βήχα και φλεγμονών, ο φλοιός για διάρροια, άσθμα, σακχαρώδη διαβήτη και λοιμώξεις, ενώ οι ρίζες έχουν διουρητικές και αντιπυρετικές ιδιότητες. Σε αφρικανικές χώρες, εκχυλίσματα φλοιού και φύλ-λων εφαρμόζονται σε δερματικές παθήσεις, οιδήματα και γαστρεντερικές διαταραχές. Σύγχρονες φαρμακολογι-κές μελέτες επιβεβαιώνουν πολλές από αυτές τις παραδοσιακές χρήσεις, όπως υπογλυκαιμικές, αντιφλεγμονώ-δεις, αντιοξειδωτικές, νεφροπροστατευτικές και αντικαρκινικές ιδιότητες, γεγονός που καθιστά το C. pentandra ένα πολλά υποσχόμενο είδος για μελλοντική ανάπτυξη φυτοθεραπευτικών και φαρμακευτικών εφαρμογών.

(Σημείωση: Οι εθνοβοτανικές πληροφορίες σχετικά με τις φαρμακευτικές χρήσεις των φυτών πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή και η εφαρμογή τους να γίνεται αποκλειστικά υπό ιατρική καθοδήγηση).