Σοφόρα η ιαπωνική

(ύψος, φυλλόταξη, σχήμα φύλλου, ριζικό σύστημα)

Φυλλοβόλο δέντρο που φτάνει σε ύψος έως 20 m. Έχει πυκνή σφαιρική κόμη και κυλινδρικό κορμό γκρι – καφέ χρώματος, ο οποίος με την πάροδο του χρόνου αποκτάει κατακόρυφες αβαθείς ρωγμές και αυλακώσεις. Φέρει λεπτά πράσινα σύνθετα φύλλα που διατάσσονται κατ’ εναλλαγήν. Το κάθε φύλλο διαθέτει έως 21 ωοειδή φυλλάρια μήκους περίπου 5 cm που φέρουν αραιό τρίχωμα στην κάτω επιφάνειά τους (απαξονική) και αποκτούν κίτρινο χρώμα κατά τη φθινοπωρινή περίοδο. Το κεντρικό ριζικό σύστημα είναι βαθύ, αλλά διαθέτει και ρίζες που εκτείνονται σε μεγάλες αποστάσεις, κοντά στην επιφάνεια του εδάφους.

(περίοδος άνθησης, άνθη, σπέρματα)

Είδος που παράγει εύοσμα, ερμαφρόδιτα άνθη 12-17 mm και λευκοκίτρινου χρώματος, τα οποία οργανώνονται σε επάκριες κρεμάμενες ταξιανθίες. Η περίοδος άνθισης διαρκεί από τον Ιούλιο έως και τον Αύγουστο. Ο καρπός είναι χέδρωπας, μήκους 5-8 cm, που αρχικά έχει πράσινο χρώμα, όμως κατά την ωρίμασή του αποκτάει γκρι απόχρωση. Κάθε χέδρωπας φέρει 1-6 σκούρα ελλειπτικά έως ωοειδή σπέρματα μεταξύ των οποίων παρατηρούνται συσφίξεις.

Αν και το επίθετο “japonicum” παραπέμπει στην καταγωγή του είδους από την Ιαπωνία, η προέλευσή του είναι από την βορειοανατολική Κίνα. Αρχικά είχε ταξινομηθεί στο γένος Sophora, όμως δεν διαθέτει την ικανότητα συμβίωσης με ριζοβακτήρια, γεγονός που οδήγησε στην ταξινόμησή του εκ νέου στο γένος Styphnolobium.

Το Sophora japonica είναι ιθαγενές της Κίνας, με φυσική εξάπλωση κυρίως στις επαρχίες Liaoning, Shaanxi, Shanxi, Shandong, Hebei, Henan, Jiangsu, Guangdong και Guangxi. Από την Ανατολική Ασία εξαπλώθηκε ιστορικά στην Κορέα, την Ιαπωνία και το Βιετνάμ, όπου ενσωματώθηκε τόσο στην ιατρική όσο και στο αστικό και θρησκευτικό τοπίο. Λόγω της ανθεκτικότητάς του, της καλλωπιστικής του αξίας και της σκίασης που προσφέρει, το είδος έχει εισαχθεί και εγκλιματιστεί σε πολλές περιοχές εκτός φυσικής κατανομής, όπως στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, στην Ευρώπη και άλλες εύκρατες και υποτροπικές ζώνες. Σήμερα καλλιεργείται ευρέως ως καλλωπιστικό δέντρο σε πόλεις, δρόμους και πάρκα παγκοσμίως, διατηρώντας παράλληλα τον ρόλο του ως ένα από τα σημαντικότερα φαρμακευτικά δέντρα της ασιατικής παράδοσης.

Στην Κίνα, το είδος είχε φυτευτεί ευρέως έξω από παγόδες και ναούς του Βούδα, γεγονός που οδήγησε στην κοινή ονομασία του “pagoda tree”. Λέγεται ότι ο τελευταίος αυτοκράτορας της δυναστείας των Μινγκ έχασε τη ζωή του το 1644 σε ένα τέτοιο δέντρο, συνδέοντας το είδος με τις έννοιες της τραγωδίας και της πίστης. Η εισαγωγή του στην Ευρώπη πραγματοποιήθηκε το 18ο αιώνα από τον βοτανικό Pierre d’Incarville, ο οποίος έστειλε σπέρματα από το Πεκίνο στο Παρίσι. Η αρχική ταξινόμηση του είδους πραγματοποιήθηκε το 1767 από τον Κάρολο Λινναίο στο έργο του “Mantissa plantarum”, η οποία τροποποιήθηκε το 1830 από τον βοτανικό Heinrich Wilhelm Schott.

Στην Αγγλία, στου Βασιλικούς Βοτανικούς Κήπους στα Kew, υπάρχει μέχρι σήμερα ένα ιστορικό δέντρο που φυτεύτηκε γύρω στο 1762 και αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομείναντα δείγματα του αρχικού βοτανικού κήπου!

Η ιαπωνική ή κινεζική σοφόρα (槐花 ή Huái Huā), κατέχει εξέχουσα θέση στην παραδοσιακή ιατρική της Ανατολικής Ασίας, με διαφορετικά μέρη του φυτού να χρησιμοποιούνται για διακριτές θεραπευτικές εφαρμογές. Τα άνθη (Huái Huā (槐花) ) και οι οφθαλμοί (Flos Sophorae) αποτελούν από τα σημαντικότερα φαρμακευτικά μέρη και χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για αιμορραγικές διαταραχές (αιμορροΐδες, αιματέμεση, μητρορραγία), χάρη στις αιμοστατικές, αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές τους ιδιότητες, που αποδίδονται κυρίως στη ρουτίνη και άλλα φλαβονοειδή. Οι καρποί και τα σπέρματα (Huái Jiǎo (槐角) Fructus Sophorae) χρησιμοποιούνται επίσης για τη διακοπή αιμορραγιών, την αντιμετώπιση φλεγμονών, ορμονικών διαταραχών και οστεοπόρωσης, καθώς περιέχουν ισοφλαβόνες τριτερπενοειδή και αλκαλοειδή. Τα φύλλα χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για την “κάθαρση θερμότητας – 清热, qīng rè στα κινεζικά”, δηλαδή μείωση της φλεγμονής και της ερυθρότητας, την αποτοξίνωση, τη μείωση της αρτηριακής πίεσης και ως αφέψημα με αντιοξειδωτική και αντιδιαβητική δράση. Οι ρίζες και ο φλοιός απαντούν κυρίως σε λαϊκές θεραπείες, με εντομοκτόνες και αντιφλεγμονώδεις χρήσεις. Το ξύλο από τα δέντρα είναι πυκνό και ανθεκτικό, χαρακτηριστικά που το καθιστούν κατάλληλο για την κατασκευή επίπλων σε Κίνα και Κορέα.

(Σημείωση: Οι εθνοβοτανικές πληροφορίες σχετικά με τις φαρμακευτικές χρήσεις των φυτών πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή και η εφαρμογή τους να γίνεται αποκλειστικά υπό ιατρική καθοδήγηση).