Μπαμπού

(ύψος, φυλλόταξη, σχήμα φύλλου, ριζικό σύστημα)

Τα φυτά του γένους είναι αείφυλλα αγρωστώδη, με παχύτοιχους ξυλώδεις καλάμους που συχνά σχηματίζουν συστάδες. Το ύψος του κάθε καλάμου ποικίλλει ανάλογα με το είδος από το οποίο προέρχεται. Φτάνει συνήθως τα 10-20 m, όπως στο είδος Bambusa vulgaris (το κοινό μπαμπού), ωστόσο μπορεί να ανέρχονται έως και τα 35 m. Τα φύλλα είναι απλά, έχουν γραμμωτό και λογχοειδές σχήμα, κοντούς ψευδομίσχους, έντονη κεντρική νεύρωση και διατάσσονται κατ’ εναλλαγή. Το ριζικό σύστημα αποτελείται από κοντές και παχιές ρίζες που εκτείνονται οριζοντίως, επιτρέποντας στα φυτά να σταθεροποιούνται στο έδαφος.

(περίοδος άνθησης, άνθη, σπέρματα)

Η αναπαραγωγή πραγματοποιείται κυρίως με αγενή τρόπο, βλαστητικά. Η άνθιση αποτελεί σπάνιο φαινόμενο για τα περισσότερα είδη, καθώς έχει καταγραφεί ότι πραγματοποιείται μαζικά σε έναν πληθυσμό κάθε 12 έως πάνω από 100 έτη. Πολλά φυτά ολοκληρώνουν τον κύκλο της ζωής τους μετά την άνθισή τους. Οι ταξιανθίες είναι μεγάλες τελικές φόβες ή ψευδοστάχεις. Από την εγγενή αναπαραγωγή προκύπτει καρπός που ονομάζεται καρύοψη και περιέχει ένα μόνο σπέρμα.

Είναι από τα ταχύτερα αναπτυσσόμενα φυτά στον κόσμο, με ορισμένα καλάμια να αυξάνονται έως και 30 ή περισσότερα cm ανά ημέρα! Χαρακτηρίζεται επίσης από αξιοσημείωτη αντοχή και ελαστικότητα!

O Θεόφραστος, περιγράφοντας τον «ινδικό κάλαμο», σημειώνει ότι ήταν τόσο μεγάλος και ανθεκτικός ώστε χρησιμοποιούνταν για ακόντια. Η στιβαρότητα του φυτού, η μεγάλη διάμετρος και η συμπαγής σύστασή του, το καθιστούσαν κατάλληλο για κατασκευές που απαιτούσαν αντοχή. Ο Πλίνιος προσθέτει λεπτομέρειες για τη δομή του μπαμπού, εξηγώντας ότι τα φύλλα του εκφύονται από κόμβους και περιβάλλουν το στέλεχος με λεπτές μεμβράνες. Αν και αυτό το σχόλιο δεν αναφέρεται άμεσα στη χρήση, ερμηνεύει γιατί το μπαμπού ήταν κατάλληλο για κατασκευές: η αρθρωτή δομή του βλαστού προσέφερε αντοχή και ευκαμψία. Αργότερα, στον 1ο μ.Χ. αιώνα, ο γεωγράφος Πομπώνιος Μέλας αναφέρει ότι στην Ινδία το μπαμπού μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για σχεδίες, τόσο ελαφριές και ανθεκτικές ώστε να μεταφέρουν δύο ή και τρία άτομα. Η χρήση αυτή δείχνει ότι οι μεγάλοι, κοίλοι βλαστοί του φυτού ήταν ιδανικοί για πλευστότητα και για αυτοσχέδιες πλωτές κατασκευές. Ο Πλίνιος, επιβεβαιώνει ότι το ινδικό μπαμπού ήταν μεγέθους δέντρου· μάλιστα αναφέρει ότι υπήρχαν δείγματα σε ρωμαϊκούς ναούς, τα οποία προφανώς χρησιμοποιούνταν ως εξωτικά υλικά επίδειξης ή σε τελετουργικές/διακοσμητικές χρήσεις.

Η πρώτη επιστημονική καταγραφή του γένους πραγματοποιήθηκε το 1753 από τον Κάρολο Λινναίο στο έργο του “Species Plantarum”, όπου καταγράφηκε το είδος Arundo bambos. Το 1789 κατοχυρώθηκε το γένος ως Bambusa, από τον βοτανικό Schreber. Το όνομα θεωρείται ότι προέρχεται από τη μαλαισιανή λέξη «mambu» ή «bambu», η οποία υιοθετήθηκε μετέπειτα από τις ευρωπαϊκές γλώσσες.

Τα είδη του γένους αξιοποιούνται ευρέως για πολλούς σκοπούς. Τα σπέρματα ορισμένων ειδών καταναλώνονται ως δημητριακά και οι μαγειρεμένοι νεαροί βλαστοί ως λαχανικά στην κινεζική κουζίνα. Τα άγουρα φύλλα χρησιμοποιούνται από τους κτηνοτρόφους ως ζωοτροφή, ενώ οι πολτοποιημένες ίνες για την παραγωγή χαρτιού υψηλής ποιότητας. Με τους βλαστούς του γένους κατασκευάζονται, μεταξύ άλλων, σανίδες, σκαλωσιές, κουβάδες και έπιπλα. Η φύτευσή τους βρίσκει εφαρμογή και στον περιορισμό του φαινομένου της εδαφικής διάβρωσης. Το φυτό αυτό είναι η μοναδική τροφή για το γνωστό, κινδυνεύον θηλαστικό που ζει σε μια περιορισμένη περιοχή της Κίνας, το πάντα (Ailuropoda melanoleuca). Το μπαμπού έχει μεγάλη σημασία για τον άνθρωπο, ειδικότερα στην Ασία, όπου η χρήση του πραγματοποιείται τουλάχιστον τα τελευταία 5.000 χρόνια. Στην αρχαία Κίνα έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διάδοση της γνώσης, επιτρέποντας την κατασκευή ρολών γραφής, ενώ η πρακτική του αξία ήταν εξίσου μεγάλη, εφόσον αποτέλεσε βασικό δομικό υλικό, τροφή και φαρμακευτικό μέσο.

(Σημείωση: Οι εθνοβοτανικές πληροφορίες σχετικά με τις φαρμακευτικές χρήσεις των φυτών πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή και η εφαρμογή τους να γίνεται αποκλειστικά υπό ιατρική καθοδήγηση).