Γκίνγκο το δίλοβο

(ύψος, φυλλόταξη, σχήμα φύλλου, ριζικό σύστημα)

Φυλλοβόλο δέντρο ύψους έως 40 m, με κορμό κυλινδρικό που φτάνει σε διάμετρο μέχρι 3 m. Ο φλοιός του έχει γκρι έως καφέ απόχρωση και βαθιές αυλακώσεις. Η κόμη του είναι αρχικά κωνική, όμως στην πορεία αποκτά ωοειδές σχήμα. Τα φύλλα του είδους έχουν σχήμα βεντάλιας, είναι έμμισχα και άτριχα και χαρακτηρίζονται από ένα δίλοβο έλασμα, γεγονός στο οποίο οφείλεται ο επιθετικός χαρακτηρισμός “biloba”. Μάλιστα τα νεύρα πάνω στο φύλλο είναι παράλληλα, δεν διχοτομούνται! Έχουν ανοιχτό πράσινο χρώμα, το οποίο κατά τη φθινοπωρινή περίοδο μετατρέπεται σε εντυπωσιακό χρυσό. Το ριζικό σύστημα είναι βαθύ και εκτεταμένο.

(περίοδος άνθησης, άνθη, σπέρματα)

Το είδος έχει την ικανότητα να αναπαράγεται και βλαστητικά, όμως κατά κύριο λόγο παράγεται εγγενώς. Είναι δίοικο, δηλαδή υπάρχουν ξεχωριστά αρσενικά και θηλυκά άτομα, με τα αρσενικά να παράγουν ιουλόμορφους κώνους και τα θηλυκά να παράγουν καρπόφυλλα με μορφή δρύπης. Τα αναπαραγωγικά όργανα εμφανίζονται στην αρχή της άνοιξης. Κάθε καρπόφυλλο διαθέτει δύο σπερματικές βλάστες, εκ των οποίων μόνο η μία αναπτύσσεται. Οι σπερματικές βλάστες διογκώνονται και γίνονται καρποί με σχήμα ελλειψοειδές έως σφαιρικό, σαρκώδη μορφολογία και πορτοκαλοκίτρινο χρώμα. Μετά την πτώση τους στο έδαφος, κατά τη φθινοπωρινή περίοδο, παράγουν μια άσχημη μυρωδιά, η οποία οφείλεται κυρίως στην παρουσία βουτανοϊκών και εξανοϊκών οξέων, τα ίδια λιπαρά οξέα που συναντάμε στο ταγγισμένο βούτυρο.

Το Ginkgo biloba αποτελεί το μοναδικό επιζόν είδος της οικογένειας των Γκινγκοειδών. Είναι υψηλής σημασίας για την εξέλιξη των φυτών, καθώς είναι ο μόνος υπαρκτός κρίκος ανάμεσα στις φτέρες και τα κωνοφόρα. Μάλιστα, θεωρείται τόσο αρχαίο είδος, ώστε χαρακτηρίζεται ως “ζωντανό απολίθωμα”. Ξεχωρίζει για την ανθεκτικότητά του, εφόσον είναι ένας από τους ελάχιστους οργανισμούς που επιβίωσαν έπειτα από τη ρίψη της ατομικής βόμβας στην πόλη της Χιροσίμα το 1945. Σύμφωνα με τον Ερυθρό Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών της Διεθνής Ένωσης Προστασίας της Φύσης / IUCN (IUCN Red List of Threatened Species) κατατάσσεται στα “κινδυνεύοντα” είδη.

Το είδος εμφανίστηκε για πρώτη φορά πριν από περισσότερα από 290 εκατομμύρια χρόνια, κατά την Πέρμιο περίοδο, πριν ακόμα εμφανιστούν οι δεινόσαυροι. Οι πρώτες αναφορές στο δέντρο έχουν βρεθεί σε αρχαία κινεζικά κείμενα που χρονολογούνται από το 1000 μ.Χ. και αφορούν στις φαρμακευτικές και άλλες χρήσεις του. Το όνομα του γένους “Ginkgo” προέρχεται από τον εξερευνητή Engelbert Kaempfer, ο οποίος συνάντησε το είδος σε ένα από τα ταξίδια του το 1712 και το εισήγαγε για πρώτη φορά στον Δυτικό Κόσμο. Ο Κάρολος Λινναίος υιοθέτησε το αρχικό όνομα και προσέθεσε τον επιθετικό προσδιορισμό “biloba”. Το επιστημονικό όνομα Ginkgo biloba έχει ιδιαίτερο γλωσσικό και ιστορικό ενδιαφέρον. Η λέξη Ginkgo προέρχεται από ιαπωνική προφορά (ginkyo ή gin-kyo), η οποία αποδόθηκε λανθασμένα στη λατινική γραφή από ευρωπαίους βοτανικούς τον 18ο αιώνα· το ορθογραφικό αυτό “σφάλμα” διατηρήθηκε και καθιερώθηκε διεθνώς. Το όνομα αναφέρεται αρχικά στον καρπό του φυτού. Η κοινή αγγλική ονομασία “maidenhair tree” αποδίδεται στην ομοιότητα των φύλλων του με εκείνα της φτέρης Adiantum (maidenhair fern), ενώ σε διάφορες γλώσσες το όνομα του φυτού συνδέεται τόσο με την αισθητική του αξία όσο και με τη μακροζωία και τη συμβολική του σημασία στους ασιατικούς πολιτισμούς.

Τα σπέρματα αξιοποιούνται για μαγειρικούς σκοπούς στην Κίνα, στην Ιαπωνία και στην Κορέα. Αποτελούν επίσης σημαντικό συστατικό των φαρμακευτικών σκευασμάτων στην κινεζική παραδοσιακή ιατρική για τη θεραπεία αναπνευστικών, ουρολογικών και ψυχικών παθήσεων. Στον Δυτικό Κόσμο γίνεται χρήση κυρίως των φύλλων για τη βελτίωση της κυκλοφορίας του αίματος και της λειτουργίας του εγκεφάλου-βελτίωση της μνήμης. Το ξύλο του είδους αξιοποιείται ευρέως στην επιπλοποιία, ενώ τα δέντρα φυτεύονται συχνά για καλλωπιστικούς λόγους.

(Σημείωση: Οι εθνοβοτανικές πληροφορίες σχετικά με τις φαρμακευτικές χρήσεις των φυτών πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή και η εφαρμογή τους να γίνεται αποκλειστικά υπό ιατρική καθοδήγηση).