Λιβιστόνα η κινεζική

(ύψος, φυλλόταξη, σχήμα φύλλου, ριζικό σύστημα)

Αείφυλλος φοίνικας μετρίου μεγέθους με ύψος 9 – 15 m και πλάτος κόμης έως 4,5 m. Έχει μαλακό κορμό ανοιχτού καφέ χρώματος, από τον οποίο εκφύονται μεγάλα και τραχιά φύλλα μπλε – πράσινης απόχρωσης που κρέμονται προς τα κάτω. Δημιουργείται έτσι η εικόνα τρεχούμενου νερού, γεγονός στο οποίο οφείλεται η κοινή του ονομασία “Φοίνικας σιντριβάνι”. Ο κορμός έχει εμφανείς εσοχές από παλαιότερα φύλλα που έχουν πέσει.

Τα φύλλα είναι έμμισχα, μήκους 120 – 180 cm, παλαμοειδή, με παράλληλη νεύρωση, ενώ μάλιστα διαχωρίζονται σε 60 – 90 τμήματα το καθένα! Ο μίσχος μπορεί να φτάνει σε μήκος μέχρι και τα 180 cm. Όσον αφορά στο ριζικό σύστημα, αναπτύσσεται μία μακριά κεντρική ρίζα, η οποία δίνει στο φυτό την ικανότητα να επιβιώνει σε περιόδους ξηρασίας.

(περίοδος άνθησης, άνθη, σπέρματα)

Μόνοικο είδος με θηλυκά και αρσενικά άνθη στο ίδιο άτομο, αν και υπάρχουν καταγραφές όπου περιγράφεται ως δίοικο. Τα άνθη είναι κιτρινωπά και οργανώνονται σε μεγάλες ταξιανθίες. Μετά τη γονιμοποίηση παράγονται μπλε – πράσινοι ωοειδείς καρποί που κατηγοριοποιούνται στις δρύπες. Τα σπέρματα είναι ελλειπτικά έως ωοειδή, μήκους περίπου 14 mm. Η περίοδος άνθισης διαρκεί από τον Μάρτιο έως τον Μάιο.

Τα δέντρα του είδους αναπτύσσονται με ιδιαίτερα αργό ρυθμό, φτάνοντας το ύψος των 5 μόλις μέτρων σε χρονικό διάστημα 100 ετών.

H πρώτη επίσημη περιγραφή του είδους έγινε το 1801 από τον φυσιοδίφη Jacquin, ο οποίος όμως του έδωσε την ονομασία Latania chinensis. Το 1828 μετονομάστηκε “Livistona chinensis” από τον Γερμανό βοτανικό και εξερευνητή Karl Friedrich von Martius, σύμφωνα με παλαιότερη υπόδειξη του βοτανικού Robert Brown το 1810. Κατά τον 18ο και τον 19ο αιώνα εξήχθη από τις χώρες προέλευσής του και καλλιεργήθηκε ευρέως. Στην Οκινάουα της Ιαπωνίας το είδος φυτεύεται σε τόπους που θεωρούνται ιεροί, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζεται και το ίδιο ως ιερό. Παλαιότερα, τα φύλλα του χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή κουβάδων, προκειμένου να αντληθεί νερό από πηγάδια. Λόγω της ανθεκτικότητας και της έντονης καλλωπιστικής του αξίας, το είδος έχει εισαχθεί και καλλιεργείται εκτεταμένα παγκοσμίως ως διακοσμητικό φυτό σε αστικά και περιαστικά τοπία, γεγονός που έχει διευρύνει σημαντικά τη γεωγραφική του διασπορά πέρα από τα φυσικά του οικοσυστήματα.

Το είδος έχει σήμερα κυρίως καλλωπιστική χρήση. Όμως, έχει μακρά και τεκμηριωμένη χρήση στην παραδοσιακή ιατρική της Κίνας και της Ανατολικής Ασίας, με διαφορετικά μέρη του φυτού να αξιοποιούνται για συγκεκριμένους θεραπευτικούς σκοπούς. Τα σπέρματα αποτελούν το σημαντικότερο φαρμακευτικό τμήμα και χρησιμοποιούνται παραδοσιακά ως αντικαρκινικοί παράγοντες, ιδίως για ρινοφαρυγγικό καρκίνο, λευχαιμία, καρκίνο του στομάχου και του ήπατος, ενώ σύγχρονες μελέτες επιβεβαιώνουν τις αντιπολλαπλασιαστικές, αντιμικροβιακές και αντιοξειδωτικές τους ιδιότητες. Οι καρποί καταναλώνονται επίσης ως φυτικό συστατικό σε σούπες στην παραδοσιακή κινεζική διατροφή για την υποστήριξη της ηπατικής υγείας και τη θεραπεία τύπων ηπατικών καρκίνων. Τα φύλλα χρησιμοποιούνται σε φυτικά σκευάσματα για καρδιαγγειακές παθήσεις, ενώ οι ρίζες παρουσιάζουν ισχυρή κυτταροτοξική δράση έναντι διαφόρων καρκινικών κυτταρικών σειρών, γεγονός που ενισχύει τη συνολική εθνοβοτανική σημασία του φυτού ως πηγή βιοδραστικών ενώσεων. Τα φύλλα μπορούν επίσης, να αποτελέσουν πρώτη ύλη για την παρασκευή καπέλων και βενταλιών. Πέρα από τις φαρμακευτικές χρήσεις, τα υπολείμματα των σπερμάτων και των καρπών αξιοποιούνται και περιβαλλοντικά, όπως στην παραγωγή βιοάνθρακα για απορρόφηση ρυπαντών.

(Σημείωση: Οι εθνοβοτανικές πληροφορίες σχετικά με τις φαρμακευτικές χρήσεις των φυτών πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή και η εφαρμογή τους να γίνεται αποκλειστικά υπό ιατρική καθοδήγηση).