Χαρακτηρίζεται ως “Φανερόφυτο (P)” και το ενδιαίτημά του είναι “ Αγροτικές και ανθρωπογενείς -ρυπαινόμενες περιοχές (R)”. Απαντάται σε πεδινές και παραποτάμιες περιοχές θερμού, υποτροπικού και μεσογειακού κλίματος.

(ύψος, φυλλόταξη, σχήμα φύλλου, ριζικό σύστημα)

Είναι αείφυλλο ή ημι-αείφυλλο δέντρο που μπορεί να φτάσει σε ύψος έως τα 18 m. Η ομπρελοειδής κόμη έχει διάμετρο από 12 έως 15 m. Ο κορμός είναι παχύς, σαρκώδης και κυλινδρικός, με γκρίζο-καφέ φλοιό που μπορεί να σχηματίζει ρηγματώσεις και χαρακτηριστική διόγκωση στη βάση του. Αξιοσημείωτη είναι η ικανότητα συσσώρευσης νερού στον κορμό, γεγονός που το καθιστά ανθεκτικό σε ξηρασία. Τα φύλλα είναι κατ’ εναλλαγήν ή σπάνια αντίθετα, επιμήκη, λεία με μήκος 10 έως 20 cm και πλάτος 5 έως 10 cm. Το χρώμα τους είναι σκούρο πράσινο, στην πάνω επιφάνεια, και πιο ανοιχτό πράσινο, στην κάτω.

(περίοδος άνθησης, άνθη, σπέρματα)

Είναι δίοικο, με αρσενικά και θηλυκά άνθη σε ξεχωριστά φυτά τα οποία επικονιάζονται από την πεταλούδα Doxocopa laurentia. Τα άνθη είναι μικρά, 5 έως 7 mm, χρώματος άσπρου ή λευκοπράσινου. Οι καρποί είναι ραγόμορφοι, σφαιρικοί, μεγέθους 5 έως 10 mm. Είναι χρώματος πράσινου αρχικά και ωριμάζουν σε σκούρο ιώδες έως μαύρο. Διασκορπίζονται κυρίως από πουλιά που τους καταναλώνουν ως τροφή.

Οι ιθαγενείς πληθυσμοί της Νότιας Αμερικής χρησιμοποιούσαν το φυτό, ως σημείο αναφοράς στα ανοιχτά λιβάδια λόγω του τεράστιου μεγέθους του και της ομπρελοειδούς κόμης του.

Το φυτό Phytolacca dioica, ευρύτερα γνωστό ως Ομπού, είναι ένα επιβλητικό αείφυλλο δέντρο με καταγωγή από τις ανοιχτές σαβάνες και τις Πάμπας της Νότιας Αμερικής, κυρίως της Αργεντινής και της Ουρουγουάης, στις όποιες αποτελεί εθνικό σύμβολο. Στην Αργεντινή, τα τεράστια δέντρα Ομπού λειτουργούσαν ως σημεία αναφοράς για τους γκάουτσο (οι τοπικοί κάτοικοι) των Πάμπας, προσφέροντας σκιά στους ταξιδιώτες και τα κοπάδια τους. Ο πολύ παχύς και σαρκώδης κορμός λειτουργεί ως “δεξαμενή νερού” επιτρέποντας την αντοχή στην ξηρασία και στα αβαθή εδάφη. Το ξύλο του δεν είναι αυτό που θα λέγαμε στη Βοτανική “αληθινό ξύλο”, καθώς έχει ανώμαλη δευτερογενή πάχυνση, με αποτέλεσμα να είναι μαλακό. Το γεγονός αυτό το καθιστά κατάλληλο για την τέχνη του μπονσαϊ (bonsai), καθώς διαμορφώνεται εύκολα. Στη Νότια Αμερική, το δέντρο θεωρείται σύμβολο δύναμης, αντοχής και προστασίας. Στη Λατινική Αμερική παραμένει σύμβολο εθνικής και πολιτιστικής ταυτότητας, κυρίως στην Αργεντινή και την Ουρουγουάη.

Ο χυμός του φυτού είναι τοξικός. Όμως, το Phytolacca dioica έχει καταγραφεί σε εθνοβοτανικές μελέτες ως φυτό με σημαντική θεραπευτική αξία. Τόσο στη Λατινική Αμερική όσο και στη Νότια Αφρική όπου έχει εισαχθεί το φυτό, τα φύλλα και οι καρποί του χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για την επούλωση δερματικών τραυμάτων, καθώς και για την αντιμετώπιση μικροβιακών λοιμώξεων, συνήθως με τη μορφή υδατικών εκχυλισμάτων που λαμβάνονται από το στόμα. Η εκτεταμένη παραδοσιακή χρήση του φυτού υποδηλώνει την παρουσία βιοδραστικών ουσιών με φαρμακολογικό ενδιαφέρον, όπως οι τριτερπενικές σαπωνίνες, γεγονός που έχει οδηγήσει στη διερεύνηση των θεραπευτικών του ιδιοτήτων στο πλαίσιο της σύγχρονης επιστημονικής έρευνας, αξιολογώντας πάντα την ορθή χρήση του. Επιπλέον, καλλιεργούνταν ως φυτικό φράγμα για τον έλεγχο της διάβρωσης. Σήμερα, χρησιμοποιείται σποραδικά σε αστικά τοπία και βοτανικούς κήπους λόγω της μοναδικής του μορφολογίας. Επιπλέον, προσφέρει σκίαση και καταφύγιο στην άγρια πανίδα. Το ξύλο του δεν χρησιμοποιείται σε κατασκευές καθώς είναι αρκετά σπογγώδες.

(Σημείωση: Οι εθνοβοτανικές πληροφορίες σχετικά με τις φαρμακευτικές χρήσεις των φυτών πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή και η εφαρμογή τους να γίνεται αποκλειστικά υπό ιατρική καθοδήγηση).

  • https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:676348-1
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Phytolacca_dioica
  • Ashafa, A., Sunmonu, T., & Afolayan, A. (2010). Toxicological evaluation of aqueous leaf and berry extracts of Phytolacca dioica L. in male Wistar rats. Food and Chemical Toxicology, 48(7), 1886–1889. https://doi.org/10.1016/j.fct.2010.04.029
  • Ashafa, T. (2011). Effects of leaf and berry extracts of Phytolacca dioica L. on haematological and weight parameters of Wistar rats. African Journal of Pharmacy and Pharmacology, 5(2), 150–154. https://doi.org/10.5897/ajpp10.289
  • Di Petrillo, A., González-Paramás, A. M., Rosa, A., Ruggiero, V., Boylan, F., Kumar, A., Pintus, F., Santos-Buelga, C., Fais, A., & Era, B. (2019). Chemical composition and enzyme inhibition of Phytolacca dioica L. seeds extracts. Journal of Enzyme Inhibition and Medicinal Chemistry, 34(1), 519–527. https://doi.org/10.1080/14756366.2018.1563077
  • Dimopoulos, P., Raus, T., Bergmeier, E., Constantinidis, T., Iatrou, G., Kokkini, S., Strid, A., & Tzanoudakis, D. (2013). Vascular plants of Greece: An annotated checklist. Botanic Garden and Botanical Museum Berlin-Dahlem; Hellenic Botanical Society. https://doi.org/10.3372/en.31
  • Kirchoff, B. K., & Fahn, A. (1984). Initiation and structure of the secondary vascular system in Phytolacca dioica (Phytolaccaceae). Canadian Journal of Botany, 62(12), 2580–2586. https://doi.org/10.1139/b84-350
  • Tutin, T. G., Heywood, V. H., Burges, N. A., Moore, D. M., Valentine, D. H., Walters, S. M., & Webb, D. A. (1964–1980). Flora Europaea (Vols. 1–5). Cambridge University Press.
  • Wheat, D. (1977). Successive cambia in the stem of Phytolacca dioica. American Journal of Botany, 64(10), 1209–1217. https://doi.org/10.1002/j.1537-2197.1977.tb10813.x

Στην Τέχνη

Το Ομπού έχει αποτυπωθεί σε διάφορα έργα τέχνης, κυρίως στη Νότια Αμερική, όπως στα έργα του Nicolás García Uriburu του 1963, “El Ombú” και “Motivo prehispánico”.